Η συνεπιμέλεια τα τελευταία χρόνια προτείνεται ως ένα σύγχρονο και ισορροπημένο μοντέλο ανατροφής μετά τον χωρισμό των γονέων. Στηρίζεταιστην ιδέα ότι και οι δύο γονείς παραμένουν ενεργά παρόντες στη ζωή του παιδιού, μοιράζονται ευθύνες και συνεργάζονται για το συμφέρον του.Ωστόσο, αυτή η μορφή γονεϊκής συνεργασίας δεν λειτουργεί το ίδιο σε όλες τις περιπτώσεις. Όταν ένας …
Η συνεπιμέλεια τα τελευταία χρόνια προτείνεται ως ένα σύγχρονο και ισορροπημένο μοντέλο ανατροφής μετά τον χωρισμό των γονέων. Στηρίζεται
στην ιδέα ότι και οι δύο γονείς παραμένουν ενεργά παρόντες στη ζωή του παιδιού, μοιράζονται ευθύνες και συνεργάζονται για το συμφέρον του.
Ωστόσο, αυτή η μορφή γονεϊκής συνεργασίας δεν λειτουργεί το ίδιο σε όλες τις περιπτώσεις. Όταν ένας ή και οι δύο γονείς εμφανίζουν οριακά ή
ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά προσωπικότητας, η συνεπιμέλεια μπορεί να μετατραπεί σε ένα πεδίο έντονης συναισθηματικής έντασης,
επηρεάζοντας όχι μόνο τη μεταξύ τους σχέση αλλά και την ψυχική ανάπτυξη του παιδιού.
Οριακά και ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά στη γονεϊκότητα
Οι γονείς με οριακά χαρακτηριστικά συχνά βιώνουν έντονες εναλλαγές συναισθημάτων και δυσκολεύονται να διατηρήσουν σταθερές σχέσεις. Ο
φόβος εγκατάλειψης, η παρορμητικότητα και η αστάθεια στη διάθεση μπορεί να μεταφέρονται και στη γονεϊκή τους λειτουργία, δημιουργώντας ένα
περιβάλλον που άλλοτε είναι υπερπροστατευτικό και άλλοτε συναισθηματικά αποστασιοποιημένο. Το παιδί καλείται να προσαρμοστεί σε αυτή την
ασυνέπεια, χωρίς να διαθέτει τα αναπτυξιακά εργαλεία για να την κατανοήσει.
Αντίστοιχα, τα ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά συνδέονται με δυσκολία στην ενσυναίσθηση και έντονη ανάγκη επιβεβαίωσης. Ο γονέας μπορεί να
αντιλαμβάνεται το παιδί ως προέκταση του εαυτού του και όχι ως αυτόνομη προσωπικότητα με δικές της ανάγκες. Αυτό συχνά οδηγεί σε σχέσεις όπου η αποδοχή είναι υπό όρους και εξαρτάται από το κατά πόσο το παιδί ανταποκρίνεται στις προσδοκίες του γονέα.
Η δυναμική της συνεπιμέλειας σε συνθήκες συναισθηματικής αστάθειας
Η συνεπιμέλεια απαιτεί ένα βασικό επίπεδο συνεργασίας και επικοινωνίας. Όταν όμως κυριαρχούν οριακά ή ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά, η
επικοινωνία αυτή συχνά διαταράσσεται. Οι συγκρούσεις αποκτούν έντονο συναισθηματικό χαρακτήρα και επαναλαμβάνονται, ακόμη και για ζητήματα
μικρής σημασίας.
Σε αυτό το πλαίσιο, το παιδί μπορεί να βρεθεί σε μια δύσκολη θέση, όπου χρησιμοποιείται άμεσα ή έμμεσα ως μέσο επικοινωνίας ή επιρροής. Η
ανάγκη του να διατηρήσει τη σχέση και με τους δύο γονείς το οδηγεί συχνά σε εσωτερική σύγκρουση, γνωστή ως «διχασμένη πίστη». Παράλληλα, η
έλλειψη συνέπειας ανάμεσα στα δύο σπίτια δημιουργεί ένα περιβάλλον απρόβλεπτο, στο οποίο το παιδί δυσκολεύεται να νιώσει ασφάλεια.
Επιπτώσεις στη σχέση γονέα–παιδιού
Η ποιότητα της σχέσης με τον γονέα αποτελεί βασικό παράγοντα για την ανάπτυξη του συναισθηματικού δεσμού. Όταν η γονεϊκή ανταπόκριση είναι
ασυνεπής ή εξαρτώμενη από τις ανάγκες του ίδιου του γονέα, το παιδί μπορεί να αναπτύξει ανασφαλή μορφή δεσμού.
Στις περιπτώσεις οριακών χαρακτηριστικών, το παιδί συχνά βιώνει έναν γονέα που είναι συναισθηματικά διαθέσιμος με ένταση, αλλά όχι με
σταθερότητα. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε άγχος και αυξημένη ανάγκη για επιβεβαίωση. Στις ναρκισσιστικές δυναμικές, το παιδί μπορεί να νιώθει ότι
η αξία του εξαρτάται από την επίδοσή του ή τη συμμόρφωσή του, γεγονός που επηρεάζει την αυτοεκτίμησή του και την αυθεντική του έκφραση.
Επιπτώσεις στην ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού
Η έκθεση σε υψηλή γονεϊκή σύγκρουση και συναισθηματική αστάθεια έχει συνδεθεί με αυξημένα επίπεδα άγχους και δυσκολίες στη ρύθμιση των
συναισθημάτων. Το παιδί μπορεί να εμφανίσει σύγχυση, ενοχές ή ακόμη και να αναλάβει ρόλους που δεν αντιστοιχούν στην ηλικία του,
προσπαθώντας να «σταθεροποιήσει» το οικογενειακό περιβάλλον.
Σε μακροπρόθεσμο επίπεδο, αυτές οι εμπειρίες επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο το άτομο σχετίζεται με τους άλλους, την ικανότητα εμπιστοσύνης
και τη διαμόρφωση της ταυτότητάς του. Η διεθνής βιβλιογραφία επισημαίνει ότι η αστάθεια στη γονεϊκή σχέση μπορεί να λειτουργήσει ως
παράγοντας κινδύνου για την αναπαραγωγή παρόμοιων μοτίβων στις μελλοντικές σχέσεις.
Προσεγγίσεις που μπορούν να βοηθήσουν
Σε περιπτώσεις υψηλής σύγκρουσης, η κλασική συνεπιμέλεια συχνά δεν είναι λειτουργική. Ένα πιο δομημένο μοντέλο, όπως η παράλληλη
γονεϊκότητα, μπορεί να μειώσει τις εντάσεις, καθώς περιορίζει την άμεση επικοινωνία και θέτει σαφή όρια.
Παράλληλα, η χρήση πιο οργανωμένων τρόπων επικοινωνίας —όπως γραπτά μέσα αντί για άμεσες αντιπαραθέσεις— συμβάλλει στη μείωση των
συγκρούσεων. Η διατήρηση ενός σταθερού προγράμματος για το παιδί και η συνέπεια μεταξύ των περιβαλλόντων αποτελούν βασικούς
προστατευτικούς παράγοντες.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ψυχοθεραπευτική υποστήριξη μπορεί να λειτουργήσει υποστηρικτικά, ενισχύοντας τη συναισθηματική ρύθμιση των γονέων και
δημιουργώντας πιο ασφαλείς όρους για την ανάπτυξη του παιδιού.
Η συνεπιμέλεια δεν αποτελεί από μόνη της εγγύηση για την ευημερία του παιδιού. Η ποιότητά της εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη
συναισθηματική επάρκεια και τη δυνατότητα συνεργασίας των γονέων.
Όταν υπάρχουν οριακά και ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά, η συνθήκη γίνεται πιο σύνθετη και απαιτητική. Η κατανόηση αυτών των δυναμικών και η προσαρμογή του γονεϊκού μοντέλου στις πραγματικές δυνατότητες των γονέων αποτελούν κρίσιμα βήματα για την προστασία της ψυχικής υγείας του
παιδιού.
Ενδεικτική βιβλιογραφία
American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed.,text rev.DSM-5-TR).
John Bowlby. (1988). A secure base: Parent-child attachment and healthy human development.
Otto Kernberg. (1975). Borderline conditions and pathological narcissism.
Marsha Linehan. (1993). Cognitive-behavioral treatment of borderline personality disorder.
Joan B. Kelly. (2007). Children’s living arrangements following separation and divorce. Family Process,46(1),35–52.
Janet R. Johnston., Roseby, V.,& Kuehnle, K.(2009.In the name of the child.
Jennifer E. McIntosh et al. (2010).Post-separation parenting arrangements.Family Court Review,48(3),426–447.
